เดินผ่านสวน สวนสาธารณะ หรือริมถนนที่ไหนก็ได้ในอินเดียหรือไทย เราจะเห็นพืชหลากหลายอย่างน่าทึ่ง บางต้นเล็กและอ่อนนุ่ม บางต้นเป็นพุ่ม บางต้นสูงตระหง่านเหนือหลังคาบ้าน นักวิทยาศาสตร์จัดกลุ่มพืชตามขนาดและลักษณะของลำต้น ไม้ล้มลุกคือพืชขนาดเล็กที่มีลำต้นอ่อน สีเขียว บาง และงอได้ง่าย มักมีชีวิตเพียงฤดูเดียว ผักชี สะระแหน่ ผักโขม มะเขือเทศ ข้าวสาลี ข้าว และกะเพราเป็นไม้ล้มลุก ไม้พุ่มคือพืชขนาดกลางที่มีลำต้นแข็งเป็นเนื้อไม้ แตกกิ่งใกล้พื้นดินจนเป็นทรงพุ่ม กุหลาบ ชบา มะลิ มะนาว และกะเพราต้นแก่เป็นไม้พุ่ม ไม้ยืนต้นคือพืชสูงที่มีลำต้นเดี่ยว หนา แข็ง เป็นเนื้อไม้ และแตกกิ่งสูงเหนือพื้นดิน มะม่วง สะเดา ไทร สัก มะพร้าว และมะขามเป็นไม้ยืนต้น อาจมีอายุหลายร้อยปี
ไม่ใช่พืชทุกชนิดจะเข้ากลุ่มสามกลุ่มนี้พอดี ไม้เลื้อยขึ้นที่สูง เช่น พลูด่าง องุ่น มะระ และถั่วลันเตา มีลำต้นอ่อนแอที่ยืนเองไม่ได้ จึงใช้มือเกาะหรือลำต้นพันเลื้อยขึ้นที่ค้ำ ไม้เลื้อยตามพื้น เช่น ฟักทอง แตงโม และมันเทศ มีลำต้นอ่อนแอที่ทอดไปตามพื้นดิน ต้นไทรอันโด่งดังของอินเดียงอกรากพิเศษจากกิ่งห้อยลงมากลายเป็นลำต้นใหม่ ต้นเดียวจึงดูเหมือนป่าเล็ก ๆ การจัดกลุ่มพืชแบบนี้ช่วยให้นักพฤกษศาสตร์สื่อสารกันได้ชัด ช่วยชาวนาวางแผนแปลง และช่วยคนทำสวนรู้ว่าพืชต้องการพื้นที่เท่าไร ความหลากหลาย คือความแตกต่างหลากหลายของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่หนึ่ง เป็นแนวคิดใหญ่ที่สุดอย่างหนึ่งของบทนี้ และเราจะพบอีกครั้งกับสัตว์
ตัวอย่าง: ออกไปข้างนอกพร้อมสมุดแล้วหาพืชอย่างน้อยแปดชนิดที่ต่างกัน สำหรับแต่ละต้นให้ค่อย ๆ สัมผัสลำต้นและจดว่าอ่อนสีเขียวหรือแข็งเป็นเนื้อไม้ แตกกิ่งใกล้พื้นหรือสูง และสูงประมาณเท่าไร จัดแต่ละต้นเป็นไม้ล้มลุก ไม้พุ่ม ไม้ยืนต้น ไม้เลื้อยขึ้นที่สูง หรือไม้เลื้อยตามพื้น แล้ววาดภาพคร่าว ๆ ผลที่คาดไว้: พืชสวนขนาดเล็กและหญ้าส่วนใหญ่เป็นไม้ล้มลุก พุ่มดอกไม้เป็นไม้พุ่ม และอะไรที่สูงกว่าบ้านและมีลำต้นเดี่ยวคือไม้ยืนต้น นับว่าพบกี่กลุ่มในพื้นที่เล็ก ๆ เพื่อเห็นความหลากหลายด้วยตัวเอง
| # | คำถาม | คำตอบ |
|---|---|---|
| 1 | พืชที่มีลำต้นอ่อน สีเขียว บาง และอยู่ฤดูเดียวคือ... | A — ไม้ล้มลุก |
| 2 | พืชใดเป็นไม้พุ่ม | B — ชบา |
| 3 | ต้นฟักทองทอดไปตามพื้นดิน จึงเป็น... | C — ไม้เลื้อยตามพื้น |
| 4 | ไม้ยืนต้นต่างจากไม้พุ่มเพราะไม้ยืนต้นมี... | A — ลำต้นเดี่ยวหนาที่แตกกิ่งสูง |